مصاحبه با سعید مشایخی تهییه کننده برنامه تلویزیونی «مجله علمی»
نقش رسانه در گسترش دیپلماسی علم و فناوری
دوشنبه ۰۶ آبان ۱۳۹۲

دوشنبه گذشته، برنامه تلویزیونی «مجله علمی» وارد دهمین سال پخش خود شد که با توجه به عمر کوتاه اغلب برنامه های علمی رادیو و تلویزیون، اتفاقی فرخنده در حوزه برنامه‌سازی علمی تلویزیون است.

 

این برنامه با وجود این سابقه نسبتا طولانی به دلیل پخش از شبکه برون مرزی «جام جم»، مجال چندانی برای دیده شدن نداشته است؛ با این حال طیف گسترده اساتید، پژوهشگران و مدیران علمی که دستاوردها و نظراتشان طی 9 سال پخش این برنامه در گفت‌و‌گوهای زنده، مصاحبه ها و گزارش‌های خبری «مجله علمی» منعکس شده حاکی از اثرگذاری و ارتباط نزدیک این برنامه با جامعه علمی ایرانی داخل و خارج کشور بوده است

مجله علمی

خبرگزاری ایسنا در دهمین سال شروع بکار این برنامه مصاحبه‌ای را با سعید مشایخی تهیه کننده این برنامه  انجام داده است. تهییه کننده این برنامه در خلال بحث‌های خود به نقش این برنامه در ترویج همکاری‌های علمی بین المللی پرداخته است. لذا سایت دیپلماسی علم و فناوری اقدام به بازنشر بخش‌هایی از این مصاحبه کرده است. در زیر بخشی ‌هایی از این مصاحبه  منتشر شده است. 

 

سعید مشایخی در ابتدای این گفت‌و‌گو درباره پیشینه پخش این برنامه  گفت: مجله علمی، پیرو طرح بحث نهضت نرم‌افزاری و تاکیدات مقام معظم رهبری و توجه مسوولان به سمت نهضت نرم‌افزاری و تولید علم راه اندازی شد. اولین قسمت این برنامه 23 مهر 83 پخش شد.

 

هدف از راه اندازی این برنامه، معرفی پیشرفت‌ها و دستاوردهای علمی محققان داخلی به ایرانیان خارج کشور و همان طور معرفی توفیقات علمی ایرانیان مقیم خارج برای اطلاع بینندگان داخل کشور و فراهم کردن زمینه ای برای گسترش همکاری‌های علمی بین ایرانیان متخصص مقیم داخل و خارج کشور بود که فکر می کنم در حد بضاعت یک برنامه تلویزیونی تا حد زیادی موفق بوده ایم. در این مدت، بازخوردهای خیلی خوبی از بینندگان داخل و خارج کشور داشتیم و اتفاق‌های جالبی افتاد. یادم هست یک برنامه راجع‌ به فیزیک بود که استادی درباره خاصیت منارجنبان صحبت می کرد. یک متخصص ایرانی مقیم کانادا که از این تحقیقات خوشش آمده بود تماس گرفت و برای همکاری با این استاد اعلام آمادگی کرد و قرار شد در ازای حمایت مالی از تحقیقات او از راهنمایی و مشاوره این استاد در اجرای طرحی که در زمینه تبدیل انرژی صوت به الکتریسیته داشت استفاده کند. یا یکی دیگر از بینندگان که از سرمایه داران مقیم خارج بود و از طریق این برنامه با جشنواره شیخ‌ بهایی آشنا شده بود با سرمایه شخصی جایزه جنبی‌ای را تقبل کرد که هر ساله در این جشنواره اعطا می‌شود. در موارد متعددی پس از معرفی دستاوردهای محققان و مخترعان داخلی سرمایه گذارانی از بین بینندگان این برنامه در خارج کشور تماس گرفتند که مایل به حمایت از مجریان این طرح ها بودند در حالی که در داخل کشور از پیدا کردن حامی مالی کاملا ناامید شده بودند.

 

 

مشایخی خاطرنشان کرد: خاطرم هست یک بار یکی از متخصصان و مدیران برجسته هوافضا را به برنامه دعوت کرده بودیم. وقتی یک سال مجددا او را به برنامه دعوت کردیم پیش از شروع برنامه درباره نتیجه گفت‌گوی سال قبل از او پرسیدم که پاسخ داد از دل تماس‌هایی که بعد از آن برنامه از خارج کشور گرفته شد، دو پروژه تحقیقاتی با همکاری متخصصان ایرانی مقیم خارج در حال اجراست. البته از این که در مجموع چقدر از تماس‌ها و توافقاتی که به دنبال اطلاع رسانی این برنامه صورت گرفته به نتایج عملیاتی منجر شده خبر نداریم ولی هر بار که مهمانی را مجددا به برنامه دعوت می‌کنیم، بیش از قبل از این پیشنهاد استقبال می کنند که نشان از اثربخشی حضور آنها در برنامه است.

 

همینطور بعد از پخش گزارش هایی درباره چند مرکز درمانی خصوصا مراکز درمان ناباروری در کشور تماس‌های فراوانی از بینندگان برنامه از استرالیا گرفته تا کشورهای همسایه داشتیم که علاقمند بودند به این مراکز مراجعه کنند و خواهان کسب اطلاعات بیشتر و تماس با این مراکز بودند.

 

وی در پاسخ به این سوال که با توجه به نقشی که این برنامه در برقراری ارتباط علمی بین استادان و محققان ایرانی در داخل و خارج کشور داشته تا چه حد از سوی مراجع دولتی ذی ربط حمایت شده است، اظهار داشت: حداکثر حمایت این قبیل مراکز در حد تامین مهمانان برنامه بوده و کمک دیگری به برنامه نکرده اند البته شاید خود ما هم اقدام چندانی برای ارتباط‌گیری و جلب حمایت این دستگاه ها نکرده ایم.

 

مشایخی در عین حال به مشکلات خاص تهیه برنامه های علمی از جمله رغبت کمتر جامعه علمی خصوصا چهره های علمی ایرانی مقیم خارج کشور به حضور در رسانه های عمومی اشاره کرد و گفت: در این برنامه تلاش کرده ایم در حد توان خود اعتماد جامعه فرهیخته علمی را به حضور در تلویزیون و اطلاع رسانی فعالیت ها و بیان دیدگاه هایشان ترغیب کنیم ولی اغلب چهره های علمی ترجیح می‌دهند در سکوت و انزوا کار کنند. پدیده ای که تا حدی به عدم اعتمادسازی مناسب بین رسانه ها و جامعه علمی بر می گردد و البته شاید تا حدودی به این مساله برگردد که عموما با بالا رفتن سطح تحصیلات، تمایل تماشای تلویزیون و طبعا حضور در برنامه های تلویزیونی کاهش می‌یابد که این مساله منحصر به ایران نیست و در جوامع مختلف وجود دارد. به این ترتیب شاید بخش عمده ای از بینندگان برنامه ما از تماشاگران پروپاقرص تلویزیون نباشد و اغلب تصادفا این برنامه را دیده‌اند و پیگیر ادامه شده اند.

 

وی خاطرنشان کرد: زمانی که قصد داشتیم ساخت این برنامه را شروع کنیم نظر یک سری از اساتید و مدیران علمی را جویا شدیم که همگی بر این نکته تاکید داشتند که یک برنامه علمی باید به دور از گرایش‌های سیاسی و عقیدتی باشد و ما سعی کرده‌ایم حتی از حاشیه‌های اجتماعی به دور باشیم و مبنای کار خود را صرفا بر ارزش‌ علمی رویدادها و دستاوردها قرار داده ایم که فکر می کنم وجود همین دیدگاه که لازمه هر برنامه علمی است در جلب مخاطبان گسترده برنامه موثر بوده است.

تهیه کننده برنامه مجله علمی خاطرنشان کرد: رسانه ها باید در کنار معرفی دستاوردهای علمی به نقد روندهای علمی هم توجه داشته باشند که متاسفانه این رویکرد در فضای رسانه‌یی کشور بسیار کم رنگ است.هم اکنون انتقادات بسیاری به سیاستگذاری‌های علمی در کشور وجود دارد که مجالی برای طرح پیدا نمیکنند. البته ورود به این عرصه خصوصا در یک برنامه تلویزیونی زنده با توجه به دیدگاه نه چندان مناسب اغلب مدیران به نقد عملکردشان بسیار دشوار است.

 

 

وی در ادامه در پاسخ به این سوال که چرا نمایندگی‌های خارجی صدا و سیما در اطلاع رسانی دستاوردهای مراکز علمی و تحقیقاتی خارج کشور به خصوص محققان ایرانی این مراکز، چندان فعال نیستند، گفت: پتانسیل‌های بسیار مناسبی در زمینه تهیه خبر، گزارش، برنامه های مستند و بیوگرافی از ایرانیان خارج از کشور وجود دارد که متاسفانه کسی از ایران سراغ آنها نرفته و خلائی اساسی در این حوزه احساس می شود که شاید پیگیری‌های لازم از طرف خود ما نبوده است. فعالیت‌های علمی ایرانیان مقیم خارج از کشور بسیار متنوع بوده و اغلب در مرزهای دانش جهانی قرار دارد. انعکاس این رویدادها نقش مناسبی دراتحاد و انسجام جامعه ایرانی مقیم خارج از کشور خواهد داشت و همچنین اثرات بسیار مناسبی بر روند تحقیقات در داخل کشور دارد. البته این کار باید اصولی و توسط افرادی علاقمند و آشنا با ملاحظات و ظرایف برخورد با اساتید و فعالان حوزه علم و پژوهش باشد. چنانچه ارتباط مناسبی با جامعه متخصصان مقیم اروپا و امریکا برقرار شود و این موضوع به طور واقع از حد حرف و شعار خارج شود و به درستی عملیاتی شود، می‌توان ادعا کرد که سهم قابل توجهی در افزایش تولید ثروت ملی از ناحیه علم و دانش خواهیم داشت. این ظرفیت عظیم در تمام دوره ها مغفول مانده اند و فقط تیتری بر روی کاغذها و اسناد بوده اند.

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *