مصاحبه با دکتر بنی هاشمی؛ سفیر سابق ایران در مجارستان
ظرفیت های فراوان مجارستان برای توسعه همکاری های علمی و فناوری
یکشنبه ۰۱ آذر ۱۳۹۴

در روزهای گذشته هیئتی از ایران با سرپرستی دکتر ستاری معاون علمی و فناوری ریاست جمهوری برای شرکت در اجلاس WSF به مجارستان رفت و در همین سفر تفاهم‌نامه‌های همکاری میان ایران و مجارستان در زمینه‌های مختلف امضا شد. برای آشنایی با ظرفیت‌های موجود در روابط علمی و فناوری دو کشور با دکتر سعید بنی هاشمی عضو هیئت علمی دانشکده روابط بین‌الملل وزارت امور خارجه گفتگویی انجام داده‌ایم. ایشان در سال های ۸۹ تا ۹۲ به عنوان سفیر ایران در بوداپست مجارستان فعالیت داشته است. در بین اموری که دکتر بنی هاشمی در مجارستان پیگیر آن ها بود، تعاملات علمی و فناوری جایگاه ویژه ای داشته که این مسئله هم به ماهیت کشور علمی مجارستان و هم به علایق و سوابق علمی دکتر بنی هاشمی مربوط می گردد. این مصاحبه در ادامه می‌آید:

۰۰۱

درباره سوابق خود در مدتی که سفیر ایران در مجارستان بودید، بفرمایید؟
بسم الله الرحمن الرحیم
من از سال ۸۹ تا سال ۹۲ سفیر ایران در مجارستان بودم و قبل و بعد از آن هم در دانشکده روابط بین الملل مشغول تدریس بوده و هستم.
به دلیل اینکه بنده خودم دانشگاهی بودم، و علاقه داشتم که هم در رشته خودم و هم در رشته های دیگر قابلیت های مجارها را بدانم، تقریبا از همه دانشگاه های مجارستان بازدید کردم و با روسای دانشگاه ها، گروه های مختلف علمی همکاری داشتیم و آنها را به دانشگاه های ایران معرفی کردم. و در این مدتی که بنده در مجارستان بودم، به طور خاص در زمینه های کشاورزی، داروسازی و پزشکی پیشرفت خیلی خوبی داشتیم. در این دوره علی رغم تحریم ها، حدود ۳۰۰-۴۰۰ هزار دلار پروژه های مختلف بین دو کشور مخصوصا در بخش شیلات، اصلاح نژاد دام و… انجام شد.
ما بحث رایزن علمی را برای اولین بار در مجارستان با کمک مرکز همکاری‌های فناوری و نوآوری پیگیری کردیم و تقریبا در مدت یک سال و نیم از ماموریتم، توانستیم نتایج خوبی را بگیریم.
کشور مجارستان چه ظرفیت های علم و فناوری دارد که ایران می تواند از آن استفاده کند؟
مجارها از لحاظ علمی خیلی پیشرفت های خوبی داشتند. مجارها با جمعیت کم ده میلیونی، تاکنون ۱۲ جایزه نوبل گرفته اند. یکی از موضوعات جالب این است که مجارها ابتکارات و ابداعات زیادی در بخش کشاورزی و داروسازی دارند و به دلیل این که رشته بنده مرتبط با این موضوعات نبود، مجبور شدیم از رایزن علمی استفاده کنیم و این تجربیات و فناوری هایی که وجود داشت را به شکل دو طرفه درمیان بگذاریم و رایزنان باهم ارتباط و جلسه داشته باشند تا به عقد قرارداد و… منجر گردد.
مجارستان در زمینه کشاورزی، دامداری ، اصلاح نژاد و دارو خیلی پیشرفت کرده است. به عنوان مثال نوعی فراورده های کشاورزی و دامپروری ابداع کرده بودند که دیگر احتیاجی به مصرف دارو توسط بیمار نبود و مثلا شیر، پنیر یا کره ای که فرد بیمار مصرف می کرد، باعث تنظیم انسولین و… می شد یا باعث ترمیم غضروف های بین مفاصل پا می شد.
یکی از دلایل انتخاب دکتر یزدان پناه (رایزن علمی ایران در مجارستان) برای رایزنی علمی ایران در مجارستان، تناسب رشته علمی ایشان با ظرفیت های کشور مجارستان بود. ایشان دکتر دارو ساز بودند و به دلیل پیشرفت های چشمگیر مجارستان در زمینه های پزشکی و دامپزشکی، ایشان به عنوان رایزن علمی ایران در مجارستان انتخاب شدند.
تجربه ای که بنده در مجارستان با آقای یزدان پناه داشتم، تجربه خوبی بود و ما دستاوردهای خوبی در این زمینه داشتیم. حالا تصور کنید ما در ۱۲۰ نمایندگی خود در دنیا چنین قابلیت هایی را داشته باشیم، ما چه حجمی از کار و چه دستاوردهایی را برای دو طرف خواهیم داشت!
و نفوذ فناورانه باعث ایجاد نفوذ سیاسی در کشور هدف می گردد و قطعا اگر بخواهیم به نفوذ سیاسی اقتصادی علمی دست پیدا کنیم باید افراد ماهری را برای این امور تربیت کنیم.
چه مشکلاتی از سمت کشورهای متخاصم ایران متوجه فعالیت های علمی و فناوری شما می شد؟
اولین مشکل این بود که به دلیل ثروتمند بودن رژیم اشغالگر قدس و آمریکا، این کشورها سهم عمده شرکت های درآمدزا در مجارستان را خریده اند و به دلیل مالکیت بر بیش ۵۱ درصد از سهم بسیاری از این شرکت ها، در بعضی جاها که ما میخواستیم وارد همکاری شویم، آنها عملا مانع می شدند. البته ۹۰درصد مجاری ها به این اعتقاد نداشتند و به استقلال کشور خود معتقد بودند اما در بسیاری از مواقع بحث سهام اقتصادی بود که اسراییل ۵۱ درصد از سهام بسیاری از شرکت های داروسازی را خریده بود و وقتی ما می خواستیم با این شرکت ها صحبت کنیم، آن ها به ما می گفتند که اسراییل اصلا اجازه نمی دهد که شما با ما مذاکره ای داشته باشید.
یعنی رژیم اشغالگر قدس مستقیما وارد این مسائل می شد؟
بله. آنها با پول خودشان و آمریکا، توانسته اند نقاط کلیدی را در اختیار خودشان قرار دهند و اعمال نفوذ کنند.
شما در این فضا چگونه کار می کردید؟
به هر حال با لابی گری و با استفاده از اساتید دانشگاه و ایرانیان مقیم مجارستان کار خود را تا حد ممکن پیش می بردیم. با توجه به اینکه ما در مجارستان حدود چهارهزار دانشجو داریم و تعداد زیادی متخصص ایرانی در مجارستان مقیم هستند، با کمک آن ها و روش های مختلف در هر مورد کار خود را به پیش می بردیم.
به جز رژیم صهیونیستی چه کشور دیگری در این مسیر سنگ اندازی می کرد؟
آمریکا. قدرت آمریکا در آن منطقه بسیار زیاد است و خیلی سعی می کرد جلوی کارهای ما را بگیرد.
کشورهای اروپایی هم در این روند دخالت منفی داشتند؟
نه. به دلیل رکودی که در اروپا وجود داشت و پروژه های ناتمامی که در این کشورها وجود داشت، ما پیشنهاد همکاری با آنها را مطرح می کردیم تا این پروژه ها را با کمک هم پیش ببریم و هر دو کشور از نتایج آن ها بهره ببرند و آنها هم با توجه به وضعیت بد اقتصادی در اروپا، استقبال می کردند. تنها آمریکا و اسرائیل بودند که سنگ اندازی می کردند.
شما در سفارت، پروژه ها، اشخاص و نهاد ها را برای ارتباط گرفتن، چگونه شناسایی، دسته بندی و اولویت بندی می کردید؟
من در سفری که به ۳۰ دانشگاه داشتم، موقعی که با رییس دانشگاه ملاقات می کردم، قابلیت های خود را مطرح می کردند، مثلا می گفتند که دانشگاه ما در کشاورزی توانمندی دارد، یا دانشگاه دیگری می گفت که فیزیک قدرتمندی دارد یا دیگری در هسته ای توانمند است. این گزارش ها را به داخل ایران می فرستادم و دانشگاه ها درخواست های خود را به وزارت امور خارجه ارسال می کردند، و نمایندگان این دانشگاه ها به مجارستان می آمدند و با هم تفاهم نامه همکاری امضا می کردند و شروع به کار می کردند. در این زمینه یکی از اشکالات ما این است که این تیم های دانشگاهی تا کجا جلو می رفتند و همکاری های آنها به کجا می رسید، نامعلوم بود و در این ارتباطات، سفارت را حذف می کردند. درصورتی که این دانشگاه ها باید گزارش می دادند تا به عنوان یک سابقه در فعالیت های علمی سفارت ثبت می شد تا وقتی سفیر بعدی به مجارستان می رود، بتواند این مسیر را ادامه دهد و کارها را از صفر شروع نکند. این اشکالی است که بنده در گزارش خودم هم نوشتم و به مسئولین دادم.
آیا ارتباط گرفتن دانشگاه های ما با دانشگاه های مجارستان، منطبق بر نیازها و ظرفیت های طرفین بود؟
ما ظرفیت های مجارستان را به داخل انتقال می دادیم و نامه هایی برای دانشگاه های مختلف در داخل می رفت و دانشگاه ها مطابق نیازهای خود، برای ارتباط گرفتن درخواست می دادند. مثلا بحث کشاورزی و اصلاح بذر را دانشکده های کشاورزی مشهد در سفری که به مجارستان داشتند، پیگیری کردند. این هیئت ایرانی با یک دانشگاه مجاری مذاکره کرد و کارهایی را باهم شروع کردند اما این که چه میزان این همکاری ها پیشرفت کرد و ادامه پیدا کرد، به سفارت اطلاع نمی دادند و درواقع وظیفه ای برای آنها تعریف نشده بود که به سفارت اعلام کنند و به این شکل سفارت از پیشرفت یا عدم پیشرفت این همکاری ها مطلع نمی شد.
مثال دیگر دانشگاه تهران است که با بخش صنعت نفت مجارستان تفاهم همکاری برای تبادلات دانشجویی و فرصت مطالعاتی بست اما بعد از آن ما در جریان قرار نمی گرفتیم.
راهکار این مسئله هم وجود یک رایزن علم و فناوری توانمند از سوی وزارت امور خارجه در کشور هدف است که با تخصصی که دارد می تواند روابط را به شکل پایدارتری پیگیری کند.
درمورد سیاستگذاری و مدیریت دیپلماسی علم و فناوری در مجارستان توضیح دهید؟
آن ها در کشورهای مهم رایزن های علم و فناوری داشتند و وظیفه این رایزنان این بود که کمبودها و نیازهای مجارستان را با کشور مقصدی که در آنجا کار می کردند، پوشش داده و مبدا و مقصد را از این نظر تنظیم کنند. و یکی از دلایل پیشرفت آن ها در بخش کشاورزی همین دیپلماسی علم و فناوری متناسبی بود که آنان در پیش گرفته بودند. روند دیپلماسی علم و فناوری در کشور مجارستان بسیار سیستماتیک تر از ایران بود.
پس از بازگشت از مجارستان چه اقداماتی در راستای تثبیت کارهای انجام شده در مجارستان انجام دادید؟
یکی اینکه یک گزارش مفصل ۳۰۰ صفحه ای برای مسئولین نوشتم (اگر بخوانند!) که چه اشکالاتی وجود داشت و چه اقداماتی باید انجام بگیرد. کار دیگری که انجام داده ام ایجاد انجمن دوستی ایران و مجارستان بود که دو ماه پیش راه اندازی شد و تا کنون این انجمن در ایران وجود نداشت.
در این انجمن داریم برنامه هایی را برای شناخت بیشتر مجارستان در ایران برگزار می کنیم که قرار است دو نمایشگاه علمی و فرهنگی با کمک سفیر مجارستان در این زمینه دایر شود، همسر سفیر مجارستان در ایران، ایرانی است و این سفیر زبان فارسی را هم مثل ایرانی ها صحبت می کند، و خیلی هم علاقه مند به شناساندن و ترویج علم و فرهنگ مجارستان به ایرانی ها است.
هدف ما از ایجاد این انجمن دوستی، توسعه روابط علمی و فرهنگی بین دو کشور است. ارتباطات سیاسی با وزارت خارجه است، اقتصادی با وزارت بازرگانی و ما هم به دنبال توسعه علمی و فرهنگی روابط دو طرف هستیم و به دنبال برپایی نمایشگاه هایی در مجارستان هستیم تا دانشگاهیان ما ارتباطات خود را در این کشور گسترش دهند.
نخست وزیر مجارستان هم که سفر دو روزه ای در آخر نوامبر به ایران خواهد داشت، قرار است جلسه ای با انجمن دوستی ایران و مجارستان داشته باشد و محصولات لازمی که در ارتباط با علم و فرهنگ مجارستان است را با خود خواهد آورد و به انجمن اهدا خواهد کرد. چنین انجمنی در مجارستان چندین سال است که وجود داشته اما در ایران به تازگی تشکیل شده است.
کار دیگری که پیگیری کردم، راه اندازی رشته دیپلماسی علم و فناوری در سال آینده در مقطع کارشناسی ارشد در دانشکده روابط بین الملل است و مسئولیت این رشته هم با خود بنده خواهد بود، که تجربیات و قابلیت هایی که در مجارستان داشتیم را می توانیم برای افراد جدید منتقل کنیم و افراد مستعد دیپلماسی علم و فناوری تربیت کنیم تا انشالله در نمایندگی های خود، این افراد دانش لازم را داشته باشند تا بحث دیپلماسی علم و فناوری را پیگیری کنند.
کسی که برای پیگیری دیپلماسی علم و فناوری به نمایندگی های ما در کشورهای خارجی می رود، هم باید از جنس دیپلماتیک باشد و هم از جنس علم و فناوری تا بتواند این مسئله را به خوبی پیگیری کند و باید هر دو جنبه را داشته باشند و طرح بحثی هم که در دانشکده داریم، حتما باید هردو اینها را در برگیرد.
دکتر ستاری معاون علم و فناوری ریاست جمهوری اخیرا سفری به مجارستان داشت. نظر شما درباره این سفر و دستاورد های آن چیست؟
با توجه به تجربه ای که بنده در مجارستان دارم، مطمئنم که آقای ستاری به ظرفیت هایی در مجارستان دست پیدا کرده اند که سال های زیادی از آن غافل بوده ایم و ایشان به دلیل این ظرفیت های عظیم، به این کشور سفر کرده اند و انشالله از این ظرفیت ها استفاده خواهد شد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *